zmartwiona dziewczynka w klasie patrzy niepewnie na swoje koleżanki

O córce

Emocje nastolatków.
Najważniejsze wyzwania, z jakimi muszą się mierzyć

dr Agnieszka Wojnarowska

Na pytanie: „Czy chciałabyś być znowu nastolatką?” mało kto odpowiada: „Jasne!”. Ten niezwykle rozwojowy okres w życiu często jest wspominany jako ciąg trudnych doświadczeń i emocji. Wystarczy uświadomić sobie kilka problemów, z jakimi muszą mierzyć się nastolatki, a zaraz czujemy na plecach nieprzyjemny dreszcz… Ciągle zmieniające się ciało, zagubienie we własnych uczuciach i potrzebach, oczekiwania ze strony rodziców, narastające obowiązki szkolne, budząca się seksualność, potrzeba akceptacji ze strony rówieśników… Nie każdy przechodzi przez okres dojrzewania z taką samą gwałtownością, ale jedno jest pewne – Twojej córce może być teraz naprawdę niełatwo.

Poczucie wyobcowania – co się dzieje z moim ciałem?

W okresie dojrzewania szybciej rośniemy, zmienia się budowa ciała, pojawiają się piersi, owłosienie, problemy z cerą. Wszystko jest nowe, nieznane, dziwne. Twoja córka ma prawo być zdezorientowana, może jej być trudno to zaakceptować, zwłaszcza w konfrontacji z wizerunkiem ciała promowanym w mediach. Charakterystyczna w tym czasie jest duża koncentracja na ciele i surowa ocena („mam krzywe nogi”, „okropne nadgarstki”, „za duży nos”, „najbrzydszy na świecie kolor włosów”). Te myśli i wyzwalane przez nie kompleksy są w odczuciu dziewczynek bardzo realne. Pryszcz potrafi doprowadzić do odmowy wyjścia z domu, a włosy na rękach nakłonić nastolatkę do chodzenia w swetrze w upalny dzień.

Dezorientacja u dojrzewających nastolatków

„Nie wiem” – to częste doświadczenie nastolatków. A jeszcze częstsze: „Nie wiem, co czuję, skąd to się wzięło i co mam z tym zrobić”. Poczucie zagubienia i nierozumienia jest wpisane w ten czas. Zwiększona aktywność hormonów i zmiany neuronalne mogą powodować zmienność nastrojów i nadmierną wrażliwość. Naturalne jest, że dziecko co chwila czuje coś innego lub jego stany się mieszają. Emocje są intensywne i często wyrażają się w sposób gwałtowny. Dziecku bardzo trudno jest to kontrolować, bo jego mózg dopiero rozwija obszary odpowiedzialne za opanowanie impulsów.

„Kim jestem i kim chcę być?” − ważne pytania, z którymi mierzy się Twoje dziecko

„Nie wiem”. Kolejna niewiadoma. Nastolatek najczęściej nie wie jeszcze, kim jest i kim chce być. Często nie potrafi określić, co jest dla niego ważne. Szuka własnej drogi, dlatego bywa krytyczny wobec rodziców. Dlatego też tak wiele uwagi poświęca obserwacji otoczenia i porównywaniu się z innymi. Zdarza się, że przez nietypowy strój, szaloną fryzurę lub inne elementy wyglądu zewnętrznego manifestuje swoją odrębność i niezależność. Dodatkowym wyzwaniem tego czasu jest odnalezienie się w obliczu budzącej się seksualności.

„Nikt mnie nie rozumie” − poczucie braku zrozumienia u nastolatka

Mieszanina emocji, niepewność siebie, trudności w rozpoznawaniu swoich potrzeb – wszystko to prowadzi do poczucia niezrozumienia i osamotnienia. Nastolatek zwykle sam nie rozumie, co się z nim dzieje. Najbliższe otoczenie w jego odczuciu okazuje tylko brak zrozumienia, koncentrując się głównie na negatywnych zachowaniach. Samotność nastolatków bywa spotęgowana nieobecnością rodziców i technologią, która w grupie rówieśniczej często zastępuje zwykłe rozmowy i wsparcie. Ale zdarza się też, że choć otoczenie oferuje wsparcie i obecność, subiektywne poczucie wyobcowania u dziecka pozostaje.

„Wszyscy czegoś ode mnie chcą” – presja społeczna u nastolatków

Nastolatek mierzy się też z oczekiwaniami. W okresie bardzo intensywnej edukacji szkolnej i rosnącej ilości wiedzy do przyswojenia, w szkole i poza nią często doświadcza presji związanej z ocenami, egzaminami, obowiązkami. Czasem dziecko mierzy się też ze złością, niezadowoleniem i rozczarowaniem rodziców, poczuciem, że nie spełnia oczekiwań. To trudne, bo oczekiwania otoczenia zwykle są sprzeczne z potrzebami nastolatków. Rodzice pragną kontroli, tymczasem dziecko potrzebuje więcej niż dotąd niezależności i zaufania. Szkoła wymaga nauki różnych, często niezbyt interesujących treści, kiedy dziecko potrzebuje rozwijać swoje zainteresowania i to im poświęcać czas.

„Czy ludzie mnie lubią?” – potrzeba akceptacji

Dodatkowo wzmaga się potrzeba akceptacji. Grupa rówieśników zyskuje w tym czasie na znaczeniu, a nastolatki szukają w niej swojego miejsca i swojej roli. Akceptacja ze strony otoczenia jest głównym zmartwieniem nastolatków. Jednocześnie, choć rodzice miewają poczucie oddalenia, dzieci nadal bardzo potrzebują wsparcia dorosłych, bliskości i świadomości bycia kimś ważnym.

Jak możesz pomóc swojej córce?

Obraz problemów, z jakimi muszą się zmierzyć dorastające osoby, może wydać się dość mroczny i przygnębiający. By przetrwać ten czas, dziecko potrzebuje mądrego i wspierającego rodzica. Możesz być dla swojej córki oparciem, jeśli będziesz uważnie jej słuchać i akceptować jej uczucia, problemy, trudności. A wsłuchując się w niewypowiedziane komunikaty (np. obserwując jej zachowanie), pomożesz jej pojąć, co się z nią dzieje, będziesz wsparciem podczas budowania samoświadomości. Wyrażając z delikatnością także swoje uczucia i potrzeby, pokażesz jej, jak się komunikować z szacunkiem dla drugiej osoby. Przede wszystkim jednak warto szukać różnych sposobów na okazanie córce, że jest dla Ciebie ważna: oferując jej wspólny czas, znajdując wspólne zainteresowania, odkładając choćby na moment swoje sprawy, kiedy przychodzi się czymś podzielić.

SAPL.DRT.19.02.0177